Zoemende Lampen: Oorzaken en Oplossingen

Als u één ding onthoudt van dit artikel, laat het dit zijn: bij verreweg de meeste klachten over zoemende lampen ligt het aan de combinatie van dimmer en lamp, en niet aan de lamp alleen.

Een dimmer maakt licht niet zachter door minder stroom door te laten. Hij knipt honderd keer per seconde een stukje uit de sinus. Hoe groter dat stukje, hoe zachter het licht. Dat knippen gebeurt abrupt, en abrupte stroomveranderingen brengen elk spoeltje in de buurt aan het trillen.

Er zijn twee manieren waarop dat knippen kan gebeuren, en dat verschil is precies waar het misgaat.

Fase-aansnijding knipt het begin van elke halve golf weg. Dit is de oudste techniek, herkenbaar aan de aanduiding voor gloeilampen en halogeen. Hij is gemaakt voor een gloeidraad, die zich niets aantrekt van een scherpe flank.

Fase-afsnijding knipt het einde weg. Dit werkt veel rustiger voor elektronica, en dit is wat een ledlamp nodig heeft.

Zit er een oude dimmer van vóór de ledtijd in uw muur, dan is dat vrijwel zeker een fase-aansnijder. Zet daar ledlampen op, en de voeding in elke lamp krijgt honderd keer per seconde een stroomstoot te verwerken waar hij niet op gebouwd is. Dat hoort u.

In elke ledlamp zit een voeding die de netspanning omzet naar de lage gelijkspanning die de ledchip nodig heeft. Die voeding bepaalt hoe de lamp zich gedraagt, en daar zit het verschil tussen merken.

Goedkope lampen hebben een eenvoudige voeding met weinig onderdelen om de stroom glad te strijken. Die reageert heftiger op een aangesneden sinus. Duurdere dimbare lampen hebben een voeding die is ontworpen om met dimmers om te gaan, en die blijven stil waar de goedkope broertjes zingen.

Let bij het kopen op twee dingen. Staat er dimbaar op? En noemt de fabrikant een dimmerlijst? Merken die serieus zijn over dimmen publiceren welke dimmers zij getest hebben. Dat is geen marketing maar een aanwijzing dat er nagedacht is.

Praktische tip: koop niet meteen tien lampen. Koop er één, hang hem op de plek waar het zoemt, en luister. Werkt het, dan koopt u de rest.

Het onderscheid is eenvoudig. Een gelijkmatige brom die verandert als u dimt, is hinderlijk maar niet gevaarlijk. Een onregelmatig geluid is dat wel. Hoort u dat, schakel dan een spoed elektricien in en wacht niet af: zoemende lampen met een tik of geknetter horen bij de kabel of de verbinding, niet bij de lamp.

Bel als u een van deze dingen hoort of ziet:

Dat laatste is het minst bekend en het meest verraderlijk. Een schroefverbinding die na een kortsluiting is verzwakt, kondigt zich vaak aan met geluid.

Lees ook: spoed elektricien in Katwijk.

Waar in huis het gezoem zit, zegt vaak al iets over de oorzaak. Deze patronen komen wij het vaakst tegen.

In de woonkamer. Hier hangen de meeste dimmers, en dus zitten hier de meeste klachten. Zoemende lampen boven de eettafel of in een leeshoek zijn bijna altijd de combinatie van een oude dimmer met nieuwe ledlampen. Begin hier met één dimbare lamp van een merk met een dimmerlijst.

In de keuken. Onder keukenkastjes zit vaak ledverlichting met een losse voeding, weggewerkt in een kastje. Zoemende lampen zijn dan meestal niet de lampen zelf maar die voeding, die in een dichte ruimte ook nog eens warm wordt. Het geluid lijkt uit het kastje te komen en niet uit de balk.

In de badkamer. Spots in een verlaagd plafond werken vaak op laagspanning met een transformator erboven. Een zoemende trafo klinkt in een betegelde ruimte harder dan hij is, omdat alles het geluid weerkaatst.

Op zolder en in de garage. Hier hangen nog de meeste oude tl-armaturen. Zoemende lampen met een tl-buis wijzen op het voorschakelapparaat, en dat wordt met de jaren luider. Een moderne ledbalk lost dat in één keer op.

In de meterkast. Bromt het daar, dan gaat het niet om verlichting maar om een schakelaar of een relais. Dat is een ander verhaal en hoort nagekeken te worden.